Gepubliceerd op: 17 april 2026
De restauratie van de gevel aan de Koninginnegracht in Den Haag door VRS-lid Bambam Steenhouwers begon met een ogenschijnlijk klein probleem: gruis op de stoep. Bij de opname van het werk stelde Bambam Steenhouwers vast dat de schade verder ging dan alleen het oppervlak, wat aanleiding gaf tot een grondig onderzoek naar de staat van de voorgevel.
Van eerste signaal tot grondig onderzoek
Vanuit een hoogwerker werden alle natuurstenen elementen systematisch gecontroleerd. Diverse gevelstenen bleken los te zitten en het steen vertoonde op meerdere plekken duidelijke tekenen van verwering. De oorzaak lag voornamelijk bij de te harde voegen, die de waterhuishouding verstoorden en delaminatie van het natuursteen veroorzaakten. Daarnaast waren in de jaren zeventig oorspronkelijke stenen ornamenten vervangen door beton, waarvan de wapening inmiddels was gaan roesten en extra schade veroorzaakte aan de omliggende elementen.
Steenonderzoek en plan van aanpak
Als Erkend Restauratie Bedrijf voor Steenhouwwerk was Bambam Steenhouwers de aangewezen partij om dit traject te leiden. In samenwerking met AXIII architecten, TNO en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) werd door archiefonderzoek en monstername het type natuursteen bepaald. De oorspronkelijke steensoort bleek niet langer winbaar. Conform de URL 4007 en BRL 4000 van Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM) werd gekozen voor een Duitse zandsteensoort, die qua uitstraling en eigenschappen nauw overeenkomt met het origineel. Elk gevelblok werd gecodeerd, ingemeten en beoordeeld, waarna een plan van aanpak en productietekeningen werden opgesteld.
Foto's: Mark den Hartog
Reconstructie en herinterpretatie van het beeldhouwwerk
Het vervangen van de betonnen elementen door natuursteen bood de kans om het originele beeldhouwwerk te reconstrueren. Op basis van archiefmateriaal en bestaande vormen kon een groot deel van de historische details worden teruggebracht. In ontwerpsessies kozen Bambam Steenhouwers, de architect en de opdrachtgever gezamenlijk voor een eigentijdse, maar betekenisvolle invulling: herinterpretaties in de topgevel als verwijzing naar de achtergrond van de eigenaren, resulterend in een gevel, die zowel historie als karakter weerspiegelt.
Integrale restauratie, feestelijke oplevering
De uitvoering nam meerdere maanden in beslag. Naast het natuursteen werden ook het voegwerk, loodwerk, kozijnen en ramen volledig gerestaureerd conform de URL 4007 en BRL 4000. De opdrachtgever werd zo volledig ontzorgd. Wat begon met gruis op de stoep groeide uit tot een gevel, die weer decennialang mee kan. Een bewijs dat gespecialiseerde, gecertificeerde restauratie steenhouwers onmisbaar zijn voor het duurzame behoud van ons erfgoed.
